Logistyka bez papieru w praktyce: przyszłość eFTI przetestowana w Wilnie
Antoon van Rens, Digilogistika Keskus
(tłumaczenie z: “Paperless logistics in reality: the future of eFTI Tested in Vilnius” autor Antoon van Rens, Digilogistika Keskus
Europejski sektor transportu dynamicznie zmierza w kierunku cyfryzacji, a rozporządzenie eFTI stanowi podstawę ujednoliconej wymiany danych i logistyki bez papieru. W Wilnie odbyło się międzynarodowe wydarzenie poświęcone testowaniu, które zgromadziło partnerów z wielu krajów. Celem było przetestowanie rozwiązania eFTI w praktyce i zademonstrowanie bezpiecznego przepływu danych między platformami a krajowymi bramkami eFTI.
9 lipca 2027 r. wejdzie w życie rozporządzenie UE w sprawie eFTI, nakładające na państwa członkowskie obowiązek akceptowania cyfrowych dokumentów przewozowych. Jego wdrożenie jest wspierane przez projekty eFTI mające na celu harmonizację wymiany danych w sektorze transportu – eFTI4EU, eFTI4ALL i eFTI4LIVE. Obejmują one etapy: rozwoju, ekspansji i wdrożenia na szeroką skalę w całej Europie. Łączna wartość projektów przekracza 100 milionów euro.
W dniach 18–19 marca 2026 r. Digilogistika Keskus (Centrum Doskonałości Logistyki Cyfrowej), we współpracy z litewską Państwową Inspekcją Skarbową (VMI), zorganizowała wydarzenie dotyczące pilotażu w ramach projektu eFTI4EU. Wydarzenie to było drugim dużym testem transgranicznym, podczas którego weryfikowano przepływ danych z międzynarodowych dokumentów przewozowych z platformy e-CMR przez dwie bramki eFTI do zagranicznych organów kontroli.
Test przeprowadzono z wykorzystaniem testowej bramki eFTI firmy Digilogistika, platformy eCMR Ybil oraz wersji testowej litewskiej bramki eFTI opracowanej przez lokalną firmę informatyczną Insoft na zamówienie Litewskiej Inspekcji Skarbowej. Przepływ danych z platformy został pomyślnie zweryfikowany przez estońską bramkę eFTI, następnie przez bramkę litewską, a na końcu przez litewskich urzędników skarbowych.
Wykorzystano dwa scenariusze praktyczne. Pierwszy to transport części zamiennych czeskiego producenta samochodów z wykorzystaniem cyfrowych listów przewozowych z Czech do litewskiego terminala przeładunkowego, a następnie do odbiorców końcowych w krajach bałtyckich. W drugim zaś firma transportowa z północy kraju dostarczyła towary międzynarodowe do litewskiego odbiorcy, korzystając z cyfrowej dokumentacji.
Testowanie eFTI w Wilnie zgromadziło ponad 70 uczestników z pięciu krajów, kluczowych interesariuszy z różnych ekosystemów transportowych i cyfrowych. Zasadniczą rolę w demonstrowaniu rozwiązań technicznych odegrali litewscy i estońscy partnerzy.
Wydarzenie przyciągnęło również wyjątkowo dużą i zróżnicowaną grupę obserwatorów z Polski, uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury, Ministerstwa Finansów (Krajowej Administracji Skarbowej), Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego oraz Wojewódzkich inspektoratów Transportu Drogowego z Białegostoku i Katowic. Reprezentowany był również Urząd Lotnictwa Cywilnego i Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych, a także przedstawiciele sektora prywatnego, w tym przedstawiciele przewoźników i sektora IT. Obecna była również Krajowa Izba Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji będąca partnerem w międzynarodowych projektach dotyczących cyfryzacji dokumentów transportowych.
Liczna reprezentacja Polski świadczy o dużym zainteresowaniu rozwojem eFTI oraz o znaczeniu cyfrowej wymiany danych transportowych zarówno dla organów regulacyjnych, jak i sektora transportu.
Polska, jako jeden z największych rynków transportowych w Unii Europejskiej i kluczowy kraj tranzytowy na głównych europejskich korytarzach, może odnieść znaczne korzyści z wdrożenia eFTI. Cyfrowa wymiana danych transportowych zwiększy efektywność operacji transgranicznych, zmniejszy obciążenia administracyjne przewoźników oraz poprawi koordynację między organami celnymi, podatkowymi i transportowymi. Dla polskiego sektora logistycznego i ICT eFTI otwiera również nowe możliwości rozwoju certyfikowanych platform, usług integracyjnych i cyfrowych rozwiązań o wartości dodanej, zgodnych ze standardami obowiązującymi w całej UE.
Wiceminister transportu Litwy Akvilė Danielė, która uczestniczyła w wydarzeniu, potwierdziła znaczenie eFTI dla całej Europy. Według niej celem rozporządzenia eFTI jest zmniejszenie formalności, kosztów i obciążeń administracyjnych w logistyce. Digitalizacja dokumentów transportowych to nieustanny proces, z którego korzyści odnoszą wszystkie strony, zwłaszcza te, którym udaje się być prekursorami.
Ulrika Hurt, założycielka i prezes Digital Logistics Centre, wyjaśnia, że proces cyfryzacji trwa od ponad dekady, a rozwój ekosystemu eFTI jest wynikiem wieloletniej pracy. Wszystko zaczęło się od inicjatywy „Single Window”, która została opracowana już w 2015 roku. Jej ideą jest scentralizowana platforma cyfrowa umożliwiająca składanie wszystkich dokumentów transportowych i handlowych w jednym miejscu, co upraszcza procesy administracyjne, redukuje biurokrację oraz poprawia efektywność i przejrzystość wymiany danych między firmami a organami władzy publicznej. Według Ulriki Hurt znaczącym momentem było pomyślne przetestowanie systemów wywodzących się z tej koncepcji na skalę międzynarodową.
Każdy organ publiczny może żądać wyłącznie informacji, do których ma dostęp, co zapewnia wysoki poziom ochrony danych. Każde państwo członkowskie UE jest zobowiązane do utworzenia co najmniej jednej bramki eFTI, która jest połączona ze wszystkimi właściwymi krajowymi organami kontrolnymi, takimi jak inspektoraty transportu, policja i służby celne. Krajowe bramki są ze sobą połączone, umożliwiając bezpieczną i opartą na zapytaniach wymianę danych między państwami.
Firmy integrują swoje systemy planowania zasobów przedsiębiorstwa (ERP), zarządzania transportem (TMS) lub zarządzania magazynem (WMS) z certyfikowaną platformą zgodną z eFTI. Platforma ta jest połączona z krajową bramką eFTI, co zapewnia płynny przepływ danych z systemów firmowych do platformy, następnie przez bramkę krajową do bramki innego państwa członkowskiego i do właściwego organu kontrolnego tego państwa.
Rozporządzenie eFTI definiuje dwa możliwe sposoby pobierania danych przez uprawnione organy. W pierwszym przypadku kierowca posiada kod QR zawierający unikalny identyfikator dokumentu przewozowego oraz informacje o lokalizacji jego danych. Na podstawie kodu QR krajowa bramka eFTI wysyła żądanie bezpośrednio do kraju, w którym przechowywane są dane; właściwa bramka pobiera dane z platformy i przesyła je.
W drugim przypadku można zażądać danych podając numer pojazdu lub naczepy. Bramka krajowa rozsyła zapytanie jednocześnie do wszystkich podłączonych bramek, a odpowiedź jest otrzymywana z kraju, w którym znajduje się właściwy zbiór danych. Oba rozwiązania zostały pomyślnie przetestowane na Litwie.
Wdrożenie eFTI i cyfryzacja sektora przynoszą korzyści wszystkim zainteresowanym stronom. W ostatnich latach koszty transportu wzrosły, a konkurencja ze strony krajów takich jak Rumunia i Bułgaria nasiliła się. Oznacza to, że sektor musi stale zwiększać efektywność, aby zachować stabilność. Polska, będąc jednym z liderem rozwoju cyfryzacji, ma doskonałe warunki do zwiększenia efektywności poprzez redukcję obciążeń administracyjnych oraz ograniczenia papierowej dokumentacji.
Jednocześnie, od czasu ustanowienia jednolitego rynku, władze poszczególnych krajów borykają się z trudnościami w określeniu przepływu ładunków, które wjeżdżają do ich krajów, opuszczają je i przejeżdżają przez nie tranzytem. Wdrożenie eFTI umożliwia państwom odzyskanie lepszego wglądu w przepływy transportowe.
Wydarzenie w Wilnie raz jeszcze pokazuje, że kraje europejskie są dobrze przygotowane do cyfrowej przyszłości sektora transportu. Partnerzy projektu eFTI mają ambitne plany, a kolejne wydarzenie odbędzie się wkrótce, tym razem włączając także interesariuszy z Polski, Czech i Słowacji.